Czym są pieniądze?

Do czego służą pieniądze

Czym są pieniądze? Wszyscy używamy ich codziennie. A mimo to tylko jeden na trzech dorosłych na świecie rozumie podstawowe pojęcia, takie jak inflacja czy procent składany. Jak tak naprawdę działają pieniądze? W ciągu kilku najbliższych minut zobaczysz, gdzie uciekają twoje pieniądze, policzysz, ile urosną, jeśli zaczną dla ciebie pracować, i wyjdziesz stąd z planem, jak lepiej nimi zarządzać już od dziś.

A tak przy okazji, to mój dom w MindHaOS, a to pokój „Finanse”: tutaj prowadzę swoje wydatki, przychody i cele oszczędnościowe. Zaczynamy.

Pieniądze to umowa: banknot albo liczba na ekranie mają wartość, bo wszyscy zgadzamy się, że ją mają. Służą do wymiany, do mierzenia, ile coś jest warte, i do przechowywania wartości na przyszłość.

Ale ta ostatnia funkcja ma wroga: inflację. Jeśli ceny rosną o trzy procent rocznie, to po mniej więcej dwudziestu czterech latach się podwajają, a pieniądze schowane w skarpecie kupują o połowę mniej.

A więcej zarabiać to za mało. Na Florydzie naukowcy śledzili losy zwycięzców loterii: po pięciu latach ci z dużymi wygranymi bankrutowali niemal tak samo często jak ci z małymi. Wygrana tylko odsunęła problem w czasie.

Dobre zarządzanie pieniędzmi nie zależy od tego, ile zarabiasz, tylko od prostego odejmowania: to, co wpływa, minus to, co wypływa, to jest to, co zostaje ci na budowanie przyszłości. Ten poradnik jest po to, żeby to odejmowanie wychodziło na twoją korzyść.

Krótka historia pieniądza

Prawie cztery tysiące lat temu Kodeks Hammurabiego w Babilonie już ograniczał odsetki: najwyżej dwadzieścia procent rocznie od pożyczek w srebrze i jedną trzecią od pożyczek w jęczmieniu. Długi są niemal tak stare jak pismo.

Około sześćsetnego roku przed naszą erą w królestwie Lidii, na terenie dzisiejszej Turcji, pojawiły się pierwsze monety: kawałki elektrum, naturalnego stopu złota i srebra, z pieczęcią, która gwarantowała ich wagę.

W 1024 roku w Chinach za panowania dynastii Song rząd zaczął emitować jiaozi, pierwszy na świecie oficjalny pieniądz papierowy: używano tam żelaznych monet, a wożenie ich w handlu było niemożliwe.

W 1920 roku w Bostonie Charles Ponzi obiecywał pięćdziesiąt procent zysku w czterdzieści pięć dni. Pierwszym inwestorom płacił pieniędzmi nowych, aż wszystko się zawaliło. Jego nazwisko na zawsze przylgnęło do tego rodzaju oszustwa.

A w 1971 roku prezydent Richard Nixon zerwał ostatnią więź między dolarem a złotem. Od tamtej pory pieniądze niemal na całym świecie opierają się na zaufaniu do tego, kto je emituje, a nie na metalu schowanym w skarbcu.

Gdzie uciekają twoje pieniądze

Pierwszy krok to wiedzieć, gdzie uciekają. Przez miesiąc zapisuj wszystko, co wydajesz, nawet kawę na rogu. Prawie każdy odkrywa wydatki, o których nie miał pojęcia.

Te drobne wydatki, które po cichu zjadają budżet, sumują się szybciej, niż myślisz. Sprawdź tutaj: wybierz codzienny wydatek i zobacz, ile zabiera ci w rok i w dziesięć lat.

Prosty sposób na podział dochodu to zasada pięćdziesiąt, trzydzieści, dwadzieścia, spopularyzowana przez Elizabeth Warren: połowa na rzeczy niezbędne, trzydzieści procent na przyjemności i dwadzieścia na oszczędności albo spłatę długów. Wpisz tutaj swój dochód i zobacz, jak to wygląda.

A najskuteczniejszy trik to zapłacić najpierw sobie: odkładać oszczędności w dniu wypłaty, a nie to, co zostanie pod koniec miesiąca. W programie „Oszczędzaj więcej jutro” Richarda Thalera i Shlomo Benartziego pracownicy zaczęli odkładać nie trzy i pół procent pensji, ale prawie czternaście.

Twoja poduszka i twoje długi

Zanim zaczniesz inwestować, zbuduj poduszkę. W Stanach Zjednoczonych tylko sześćdziesiąt trzy procent dorosłych pokryłoby nieprzewidziany wydatek w wysokości czterystu dolarów gotówką albo z oszczędności. Fundusz awaryjny chroni cię przed zadłużeniem, kiedy coś się zepsuje albo stracisz pracę.

Najczęściej odkłada się równowartość od trzech do sześciu miesięcy podstawowych wydatków, krok po kroku, w bezpiecznym miejscu, z którego możesz je szybko wyjąć. Policz tutaj, ile wyniesie twoja poduszka i w jakim czasie ją uzbierasz.

Ja zbieram swoją w pokoju „Finanse” w MindHaOS: w dniu wypłaty odkładam oszczędności, a skarbonka na biurku pokazuje mi, ile mam już na każdy cel.

Długi na karcie kredytowej należą do najdroższych: w Stanach Zjednoczonych ich średnie oprocentowanie przekroczyło w 2024 roku dwadzieścia procent rocznie. To, co kupujesz na raty z odsetkami, może kosztować cię dużo więcej.

A spłacanie tylko minimum to najdroższa pułapka. Sprawdź tutaj: wpisz dług, oprocentowanie i miesięczną ratę i zobacz, ile miesięcy zajmie ci spłata i ile zapłacisz odsetek.

Żeby wyjść z kilku długów, są dwie metody: lawina, w której najpierw spłacasz dług o najwyższym oprocentowaniu i oszczędzasz najwięcej, oraz kula śnieżna, w której najpierw spłacasz najmniejszy. Badanie z 2012 roku wykazało, że zamykanie całych długów, jednego po drugim, pomaga się nie poddać.

Niech twoje pieniądze pracują

Procent składany to zarabianie odsetek od odsetek: na początku prawie go nie widać, a potem krzywa wystrzeliwuje w górę. Sprawdź tutaj: wybierz, ile odkładasz miesięcznie, przy jakim oprocentowaniu i przez ile lat, i zobacz, ile włożyłeś ty, a ile dołożyły odsetki.

Skrót do liczenia w pamięci to reguła siedemdziesięciu dwóch: podziel siedemdziesiąt dwa przez roczną stopę zwrotu, a dowiesz się, po ilu latach twoje pieniądze się podwoją. Przy sześciu procentach to mniej więcej dwanaście lat.

Dlatego czas jest ważniejszy niż kwota. Jeśli dwie osoby odkładają co miesiąc tyle samo przy sześciu procentach rocznie, jedna od dwudziestego piątego roku życia, a druga od trzydziestego piątego, to w wieku sześćdziesięciu pięciu lat pierwsza będzie miała prawie dwa razy więcej, choć wpłaciła tylko o jedną trzecią więcej.

Inwestowanie zawsze wiąże się z ryzykiem: to, co może dać więcej, może też mocniej spaść. Pomagają trzy zasady: na długi termin tylko pieniądze, których szybko nie będziesz potrzebować; nie wkładaj wszystkich jajek do jednego koszyka; i nie inwestuj w coś, czego nie rozumiesz.

I uważaj na opłaty, bo one też działają jak procent składany: jeśli twoje pieniądze zarabiają siedem procent rocznie, a płacisz jeden procent opłaty, po trzydziestu latach zostaje ci mniej więcej o jedną czwartą mniej.

I nie ufaj nikomu, kto obiecuje wysokie i pewne zyski: takie nie istnieją. Jeśli coś brzmi zbyt pięknie, żeby było prawdziwe, to prawie zawsze jest oszustwo, jak u Ponziego.

Twój plan na start

Nazwij to, czego chcesz, i nadaj temu termin: „oszczędzać więcej” to nie to samo co „uzbierać na wkład własny na samochód w osiemnaście miesięcy”. Znając kwotę i termin, wiesz, ile odkładać co miesiąc.

Zautomatyzuj wszystko, co się da: oszczędności, które same schodzą z konta w dniu wypłaty, i stałe opłaty na polecenie zapłaty. Decyzje, których nie musisz podejmować co miesiąc, to te, które naprawdę się realizują.

I raz w miesiącu sprawdź, ile wpłynęło, ile wypłynęło i jak daleko zaszedłeś. Dziesięć minut wystarczy, żeby skorygować kurs, zanim zły miesiąc zamieni się w zły rok.

Pamiętaj, że ten poradnik ma charakter informacyjny i nie stanowi doradztwa finansowego ani inwestycyjnego: nie mówi ci, w co inwestować. Zanim weźmiesz kredyt albo zainwestujesz, porównaj oferty, przeczytaj warunki i w razie potrzeby skonsultuj się z licencjonowanym doradcą.

Podsumowując: zapisuj, gdzie uciekają twoje pieniądze, płać najpierw sobie, zbuduj poduszkę, wyjdź z drogich długów i pozwól, żeby czas i procent składany pracowały dla ciebie.

Jeśli chcesz wprowadzić to w życie tak jak ja, pokój „Finanse” w MindHaOS ma twój przepływ pieniędzy z wydatkami, przychodami i bilansem, twoje cele oszczędnościowe i spłaty długów z kalkulatorami oraz twój majątek, żebyś widział, jak rośnie. Link jest w opisie, a tam też ten poradnik w wersji interaktywnej. Do zobaczenia w następnym odcinku.